راهنمای کامل خواندن پلاک تجهیزات Ex؛ معنی Ex db IIC T6 Gb چیست؟

وقتی با تجهیزات ضدانفجار در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، پالایشگاه یا سایر محیط‌های مستعد انفجار کار می‌کنیم، یکی از مهم‌ترین منابع اطلاعاتی درباره ایمنی تجهیز، Nameplate یا پلاک مشخصات Ex آن است.

روی این پلاک ممکن است عباراتی مانند زیر دیده شود:

Ex db IIC T6 Gb

یا:

Ex ia IIC T4 Ga

یا:

Ex eb IIC T5 Gb

یا برای محیط‌های دارای گردوغبار:

Ex tb IIIC T85°C Db

در نگاه اول این ترکیب از حروف و اعداد ممکن است پیچیده به نظر برسد، اما هر بخش اطلاعات مشخصی درباره نوع حفاظت، گروه محیط، کلاس دمایی و سطح حفاظت تجهیز ارائه می‌دهد.

توانایی خواندن صحیح Ex Marking به مهندسان، تکنسین‌ها، واحد خرید و تیم تعمیرات کمک می‌کند تشخیص دهند آیا یک تجهیز واقعاً برای محل نصب موردنظر مناسب است یا خیر.

در این مقاله قدم‌به‌قدم اجزای اصلی پلاک Ex را بررسی می‌کنیم.

 

چرا خواندن پلاک Ex اهمیت دارد؟

وجود کلمه Ex یا Explosion Proof روی تجهیز به‌تنهایی برای انتخاب آن کافی نیست.

برای مثال فرض کنید پروژه نیاز دارد تجهیز در شرایط زیر نصب شود:

Zone 1

Gas Group IIC

Temperature Class T4

اما تجهیزی که در اختیار دارید دارای Marking زیر است:

Ex ec IIB T4 Gc

هرچند تجهیز Ex است، ولی این Marking الزاماً شرایط پروژه را پوشش نمی‌دهد.

بنابراین در انتخاب تجهیزات Ex باید Marking کامل، Certificate و دستورالعمل سازنده بررسی شوند.

IECEx نیز Marking، Certificate of Conformity و Instruction Manual را از مدارک اصلی برای شناسایی و استفاده صحیح از تجهیزات Ex معرفی می‌کند.

 

ساختار کلی Ex Marking

یک Marking ساده گازی می‌تواند به شکل زیر باشد:

Ex db IIC T6 Gb

این عبارت را می‌توان به پنج بخش اصلی تقسیم کرد:

Ex

db

IIC

T6

Gb

هرکدام معنای جداگانه‌ای دارند.

 

بخش اول: Ex یعنی چه؟

عبارت:

Ex

نشان می‌دهد تجهیز با الزامات مربوط به حفاظت در برابر اتمسفرهای انفجاری مرتبط است.

اما همان‌طور که گفتیم، Ex به تنهایی Type of Protection را مشخص نمی‌کند.

بعد از Ex معمولاً کدی قرار می‌گیرد که روش حفاظت را نشان می‌دهد.

مثلاً:

Ex d

Ex e

Ex i

Ex p

Ex m

Ex t

 

بخش دوم: db یعنی چه؟

در مثال:

Ex db IIC T6 Gb

عبارت db نشان‌دهنده روش:

Flameproof Enclosure

با Level of Protection مربوطه است.

حرف d از Flameproof Protection می‌آید و حرف دوم سطح حفاظت آن روش را مشخص می‌کند.

به‌صورت کلی ممکن است با مواردی مانند:

da

db

dc

روبه‌رو شوید.

در کاربردهای صنعتی، Ex db بسیار رایج است و معمولاً با EPL برابر Gb مرتبط است.

فلسفه این روش این است که اگر مخلوط قابل اشتعال داخل محفظه مشتعل شود، Housing بتواند فشار انفجار را تحمل کند و از انتقال شعله به محیط خارجی جلوگیری کند.

 

اگر به جای db نوشته باشد eb چه؟

برای مثال:

Ex eb IIC T5 Gb

eb مربوط به:

Increased Safety

است.

در Ex e فلسفه حفاظت این نیست که انفجار داخلی مهار شود.

بلکه تجهیز به شکلی طراحی می‌شود که احتمال ایجاد:

Arc

Spark

Hot Surface

اتصال نامناسب

یا خرابی عایقی

کاهش پیدا کند.

Ex eb معمولاً با EPL Gb مرتبط است.

Ex ec نیز معمولاً با EPL Gc مرتبط می‌شود.

 

اگر نوشته باشد ia یا ib چه؟

مثلاً:

Ex ia IIC T4 Ga

حروف ia مربوط به:

Intrinsic Safety

هستند.

در Ex i انرژی الکتریکی و حرارتی مدار به سطحی محدود می‌شود که در شرایط تعریف‌شده نتواند باعث اشتعال محیط شود.

سه سطح رایج:

Ex ia

Ex ib

Ex ic

هستند.

به‌صورت عمومی:

Ex ia → Ga

Ex ib → Gb

Ex ic → Gc

بنابراین حروف بعد از Ex فقط یک کد ساده نیستند؛ آن‌ها اساس فلسفه حفاظت تجهیز را مشخص می‌کنند.

 

بخش سوم: IIC چیست؟

در مثال:

Ex db IIC T6 Gb

IIC نشان‌دهنده Gas Group است.

برای تجهیزات Group II، سه زیرگروه اصلی وجود دارد:

IIA

IIB

IIC

تقسیم‌بندی Gas Group به ویژگی‌هایی مانند Minimum Ignition Current/Energy و Maximum Experimental Safe Gap مرتبط است. IECEx نمونه‌هایی مانند پروپان برای IIA، اتیلن برای IIB و هیدروژن و استیلن برای IIC را ذکر می‌کند.

 

تفاوت IIA، IIB و IIC

به شکل کلی:

IIA
گروهی با الزامات نسبتاً کمتر سخت‌گیرانه.

IIB
شرایط سخت‌گیرانه‌تری نسبت به IIA دارد.

IIC
سخت‌گیرانه‌ترین گروه میان این سه است.

نمونه‌های رایج:

IIA → Propane

IIB → Ethylene

IIC → Hydrogen و Acetylene

 

آیا تجهیز IIC برای IIB قابل استفاده است؟

از نظر Gas Group، بله؛ در صورت تطابق سایر مشخصات.

IECEx نشان می‌دهد برای محیط IIA می‌توان از تجهیزات IIA، IIB یا IIC استفاده کرد؛ برای IIB می‌توان IIB یا IIC را به کار برد و برای IIC باید تجهیز مناسب IIC باشد.

اما حواست باشد:

این فقط درباره Gas Group است.

هنوز باید موارد دیگری مانند:

EPL

Temperature Class

Ambient Temperature

Zone

Protection Type

و Certificate

بررسی شوند.

پس تجهیز IIC الزاماً در هر پروژه‌ای قابل استفاده نیست.

 

بخش چهارم: T6 چیست؟

در عبارت:

Ex db IIC T6 Gb

T6 نشان‌دهنده Temperature Class است.

Temperature Class حداکثر دمای سطح تجهیز را در شرایط تعریف‌شده مشخص می‌کند.

کلاس‌های رایج عبارت‌اند از:

T1

T2

T3

T4

T5

T6

 

دمای T1 تا T6 چقدر است؟

حداکثر دمای سطح متناظر:

T1 = 450°C

T2 = 300°C

T3 = 200°C

T4 = 135°C

T5 = 100°C

T6 = 85°C

IECEx نیز این حدود را در راهنمای انتخاب تجهیزات بر اساس Temperature Class نشان می‌دهد.

 

نکته مهم درباره T6

ممکن است در نگاه اول تصور شود:

T1 از T6 بهتر است چون عدد یا دمای بیشتری دارد.

اما در تجهیزات Ex برعکس باید فکر کنیم.

T6 یعنی سطح تجهیز نباید از 85°C تجاوز کند.

بنابراین از نظر محدودیت دمای سطح:

T6 سخت‌گیرانه‌تر از T5 است.

T5 سخت‌گیرانه‌تر از T4.

و به همین ترتیب.

 

آیا T6 یعنی تجهیز تا دمای 85 درجه کار می‌کند؟

نه.

این اشتباه خیلی رایج است.

T6 به معنی:

Maximum Surface Temperature

است؛ نه:

Ambient Temperature Range

و نه:

Process Temperature Range.

ممکن است یک ترانسمیتر Temperature Class برابر T6 داشته باشد، ولی Ambient Temperature مجاز آن مثلاً:

-40°C تا +60°C

باشد.

پس این سه مفهوم را جدا نگه داریم:

Temperature Class

Ambient Temperature

Process Temperature

 

بخش پنجم: Gb یعنی چه؟

Gb یک Equipment Protection Level یا EPL است.

برای محیط‌های گازی سه سطح اصلی داریم:

Ga

Gb

Gc

به شکل کلی:

Ga → Very High Protection

Gb → High Protection

Gc → Enhanced Protection

و ارتباط معمول آن‌ها با Zone:

Ga → Zone 0

Gb → Zone 1

Gc → Zone 2

البته سطح بالاتر می‌تواند در Zone پایین‌تر نیز استفاده شود، مشروط به تطابق کامل تجهیز و الزامات پروژه. IECEx ارتباط عمومی Zone 0/1/2 با Ga/Gb/Gc را نیز در منابع آموزشی خود نشان می‌دهد.

 

پس Ex db IIC T6 Gb یعنی چه؟

حالا کل عبارت را یکجا بخوانیم:

Ex db IIC T6 Gb

Ex
تجهیز برای کاربرد در اتمسفر انفجاری طراحی شده است.

db
روش Flameproof Enclosure با Level of Protection مربوطه.

IIC
مناسب Gas Group سخت‌گیرانه IIC.

T6
حداکثر دمای سطح مطابق کلاس T6، یعنی 85°C.

Gb
Equipment Protection Level برابر Gb و عموماً مرتبط با Zone 1.

پس فقط با خواندن این عبارت اطلاعات زیادی از تجهیز داریم.

 

مثال دوم: Ex ia IIC T4 Ga

عبارت:

Ex ia IIC T4 Ga

را این‌طور می‌خوانیم:

Ex
تجهیز Ex است.

ia
حفاظت Intrinsic Safety سطح ia.

IIC
Gas Group IIC.

T4
حداکثر دمای سطح مطابق T4، یعنی 135°C.

Ga
EPL بسیار بالا و مناسب کاربردهای متناظر با Zone 0.

این Marking از نظر Protection Concept کاملاً با Ex db متفاوت است.

Ex db روی مهار انفجار داخلی تمرکز دارد.

Ex ia روی محدود کردن انرژی مدار.

 

مثال سوم: Ex eb IIC T5 Gb

Ex eb IIC T5 Gb

Ex
تجهیز Ex.

eb
Increased Safety سطح eb.

IIC
Gas Group IIC.

T5
Maximum Surface Temperature برابر 100°C.

Gb
EPL مناسب سطح حفاظت Zone 1.

 

مثال چهارم: Marking ترکیبی

گاهی روی تجهیز چیزی مانند زیر دیده می‌شود:

Ex db eb IIC T6 Gb

این Marking عجیب نیست.

ممکن است تجهیز چند روش حفاظت را همزمان داشته باشد.

برای مثال:

یک بخش Housing با Flameproof Protection

و بخش Terminal با Increased Safety

طراحی شده باشد.

یک نمونه IECEx Certificate واقعی نیز Marking ترکیبی Ex db eb IIC T6 Gb را نشان می‌دهد.

 

چرا یک تجهیز چند Type of Protection دارد؟

چون تمام قسمت‌های دستگاه الزاماً با یک روش حفاظت طراحی نمی‌شوند.

مثلاً در یک تجهیز ممکن است:

Electronics داخل Ex d Housing قرار داشته باشد.

Terminal Compartment از نوع Ex e باشد.

یک مدار Sensor هم Ex i باشد.

بنابراین ممکن است Markingهایی مثل:

Ex db eb

Ex db ia

Ex db eb ia

یا ترکیبات دیگری دیده شوند.

در چنین حالتی باید Certificate کامل تجهیز خوانده شود.

 

پلاک Dust را چگونه بخوانیم؟

برای تجهیزات محیط‌های دارای گردوغبار، Marking متفاوت است.

مثلاً:

Ex tb IIIC T85°C Db

 

Ex tb یعنی چه؟

tb مربوط به:

Protection by Enclosure “t”

برای Dust است.

در این روش طراحی Enclosure و کنترل Maximum Surface Temperature نقش مهمی در جلوگیری از اشتعال گردوغبار دارند.

 

IIIC چیست؟

در Dust Group سه گروه اصلی داریم:

IIIA

IIIB

IIIC

به‌صورت کلی:

IIIA → Combustible Flyings

IIIB → Non-Conductive Dust

IIIC → Conductive Dust

IIIC از نظر این گروه‌بندی سخت‌گیرانه‌ترین شرایط را دارد.

 

چرا در Dust نوشته T85°C و نه T6؟

در تجهیزات Dust معمولاً Maximum Surface Temperature به‌صورت مستقیم بر حسب درجه سانتی‌گراد بیان می‌شود.

مثلاً:

T85°C

یعنی حداکثر دمای سطح مشخص‌شده 85°C است.

این روش Marking با Temperature Class گازی T1 تا T6 متفاوت است.

 

Db چیست؟

Db همان EPL مربوط به Dust است.

سه سطح اصلی:

Da

Db

Dc

هستند.

ارتباط عمومی:

Da → Zone 20

Db → Zone 21

Dc → Zone 22

 

بنابراین Ex tb IIIC T85°C Db یعنی چه؟

Ex tb
حفاظت Dust توسط Enclosure نوع tb.

IIIC
مناسب Conductive Dust.

T85°C
Maximum Surface Temperature برابر 85°C.

Db
Equipment Protection Level مرتبط با Zone 21.

 

آیا یک دستگاه می‌تواند هم Gas و هم Dust Marking داشته باشد؟

بله.

ممکن است یک تجهیز برای هر دو محیط Certification داشته باشد.

مثلاً روی Certificate یا Nameplate دو خط جداگانه دیده شود:

Ex db eb IIC T6 Gb

و

Ex tb IIIC T80°C Db

IECEx نمونه‌های واقعی از چنین Marking دوگانه‌ای منتشر کرده است.

در این حالت یک خط مربوط به Gas است و خط دیگر مربوط به Dust.

 

Equipment Group I، II و III چیست؟

یکی دیگر از قسمت‌هایی که ممکن است در Marking یا Certificate ببینیم Equipment Group است.

Group I
برای Mining و محیط‌های دارای Firedamp.

Group II
برای محیط‌های انفجاری گازی غیرمعدنی.

Group III
برای محیط‌های Dust.

در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی معمولاً Group II و در کاربردهای گردوغبار Group III اهمیت دارند.

 

Ambient Temperature روی پلاک چه اهمیتی دارد؟

یکی از مهم‌ترین قسمت‌های پلاک که گاهی نادیده گرفته می‌شود، محدوده:

Ta

یا:

Ambient Temperature

است.

مثلاً:

Ta = -40°C to +60°C

یعنی Certification تجهیز برای کار در این محدوده دمای محیط صادر شده است.

اگر دمای محل نصب از محدوده تعیین‌شده خارج باشد، نمی‌توان بدون بررسی بیشتر فرض کرد تجهیز همچنان شرایط Certification خود را حفظ می‌کند.

 

Ta با Temperature Class فرق دارد

مثلاً:

T6 = Maximum Surface Temperature Class

اما:

Ta = Ambient Temperature

این دو کاملاً جدا هستند.

یک تجهیز ممکن است:

T6

و همزمان:

Ta -40°C…+60°C

داشته باشد.

 

IP66 روی پلاک یعنی چه؟

روی بسیاری از تجهیزات Ex عباراتی مانند:

IP65

IP66

IP67

دیده می‌شود.

IP Rating مربوط به حفاظت Enclosure در برابر نفوذ اجسام جامد و آب است.

اما:

IP66 به معنی Ex بودن تجهیز نیست.

ممکن است یک دستگاه IP66 باشد ولی هیچ Ex Certification نداشته باشد.

Ex و IP دو سیستم حفاظتی متفاوت هستند.

 

Certificate Number چیست؟

روی تجهیزات Ex معمولاً شماره Certificate وجود دارد.

برای مثال ممکن است چیزی شبیه این ببینید:

IECEx ABC 24.0012X

ساختار دقیق بسته به Certification Body متفاوت است.

Certificate Number به شما اجازه می‌دهد Certificate واقعی تجهیز را پیدا کرده و اطلاعات بیشتری درباره:

Manufacturer

Model

Protection Type

Marking

Applicable Standards

Specific Conditions of Use

و Certification Scope

بررسی کنید.

IECEx برای تجهیزات Certified، Certificate of Conformity صادر می‌کند و گواهی کامل، جزئی مهم از شناسایی صحیح تجهیز است.

 

حرف X در انتهای Certificate یعنی چه؟

این یکی خیلی مهمه.

اگر Certificate Number با:

X

تمام شود، یعنی تجهیز دارای:

Specific Conditions of Use

است.

IECEx توضیح می‌دهد که شرایط Specific Conditions of Use اطلاعات ضروری برای نصب، استفاده و نگهداری تجهیز هستند و Certificate Number در این حالت suffix «X» دارد.

پس اگر دیدید:

IECEx XXX 24.0001X

نباید X را نادیده بگیرید.

باید Certificate باز شود و Conditions بررسی شوند.

 

Specific Conditions of Use چه چیزهایی می‌توانند باشند؟

بسته به تجهیز ممکن است درباره موارد زیر باشند:

محدودیت Ambient Temperature

خطر Electrostatic Charging

نیاز به حفاظت مکانیکی

Cable Gland خاص

نوع کابل

Installation Position

Impact Protection

Flamepath Requirements

Earthing

Mounting

یا شرایط خاص دیگر.

بنابراین X یعنی:

قبل از نصب، یک نکته مهم دیگر وجود دارد که باید بخوانی.

 

حرف U چه معنایی دارد؟

U معمولاً با Ex Component مرتبط است.

Component به قطعه‌ای گفته می‌شود که به‌تنهایی یک Ex Equipment کامل برای استفاده مستقل نیست و برای استفاده در یک تجهیز یا Assembly به ارزیابی اضافی نیاز دارد.

IECEx نیز Component Certificate را جدا از Certificate of Conformity تجهیزات کامل تعریف می‌کند و توضیح می‌دهد Ex Component برای استفاده مستقل در محیط انفجاری در نظر گرفته نشده و هنگام Incorporation به Certification اضافی نیاز دارد.

مثلاً:

Terminal

Enclosure

Cable Entry Component

یا Module

ممکن است Component Certificate داشته باشند.

پس:

U ≠ تجهیز آماده نصب مستقل

 

تفاوت X و U چیست؟

X
تجهیز Certified است اما Specific Conditions of Use دارد.

U
با Ex Component مرتبط است و برای استفاده به‌عنوان بخشی از یک تجهیز یا Assembly طراحی شده است.

این دو مفهوم کاملاً متفاوت‌اند.

 

Manufacturer و Model چرا روی پلاک مهم‌اند؟

هر Certificate مربوط به Product Scope مشخصی است.

بنابراین Certificate Number باید واقعاً با:

Manufacturer

Model

Type

و Configuration

تجهیز تطابق داشته باشد.

نباید صرفاً یک Certificate مربوط به یک مدل مشابه را برای محصول دیگری معتبر فرض کرد.

 

Serial Number چه کاربردی دارد؟

Serial Number برای شناسایی تجهیز، Traceability و بررسی مدارک سازنده اهمیت دارد.

در برخی پروژه‌ها اطلاعات Serial Number با:

Inspection Record

Calibration Certificate

Material Certificate

و مدارک تحویل

مرتبط می‌شوند.

 

Year of Manufacture

سال ساخت نیز می‌تواند مهم باشد.

خصوصاً در تجهیزاتی که مدت زیادی در انبار بوده‌اند یا نسخه‌های استاندارد و Certification آن‌ها طی سال‌ها تغییر کرده است.

در تجهیزات قدیمی ممکن است Marking با ساختارهای قدیمی‌تر مانند:

Ex d

Ex e

Ex nA

دیده شود، در حالی که تجهیزات جدیدتر ممکن است:

Ex db

Ex eb

Ex ec

را نمایش دهند.

به همین دلیل نباید صرفاً با دیدن تفاوت Marking نتیجه گرفت تجهیز تقلبی یا اشتباه است؛ نسخه استاندارد و Certificate باید بررسی شوند.

 

Electrical Ratings

پلاک تجهیز معمولاً اطلاعات الکتریکی مهمی هم دارد.

مثلاً:

24 VDC

4-20 mA

Current

Power

Frequency

Rated Voltage

این اطلاعات جدا از Ex Marking هستند ولی برای نصب صحیح ضروری‌اند.

داشتن Ex Certification به این معنی نیست که تجهیز را می‌توان با هر ولتاژ یا منبع تغذیه‌ای استفاده کرد.

 

در تجهیزات Ex i چه چیزهای دیگری روی پلاک مهم‌اند؟

در تجهیزات Intrinsically Safe ممکن است پارامترهایی مانند:

Ui

Ii

Pi

Ci

Li

دیده شوند.

این پارامترها در طراحی Loop IS بسیار مهم هستند.

 

Ui چیست؟

Ui:

Maximum Input Voltage

یعنی حداکثر ولتاژی که مدار Intrinsically Safe تجهیز می‌تواند طبق Certification دریافت کند.

 

Ii چیست؟

Ii:

Maximum Input Current

یعنی حداکثر جریان ورودی مجاز.

 

Pi چیست؟

Pi:

Maximum Input Power

یعنی حداکثر توان ورودی مجاز.

 

Ci چیست؟

Ci:

Internal Capacitance

یا ظرفیت داخلی تجهیز.

 

Li چیست؟

Li:

Internal Inductance

یا اندوکتانس داخلی تجهیز.

این پارامترها باید با Barrier یا Isolator و کابل Loop مقایسه شوند.

پس در Ex i، خواندن فقط عبارت:

Ex ia IIC T4 Ga

کافی نیست.

Entity Parameters هم اهمیت دارند.

 

Output Parameters در Barrier

روی Associated Apparatus یا Barrier ممکن است پارامترهایی مانند:

Uo

Io

Po

Co

Lo

وجود داشته باشند.

به شکل ساده باید اطمینان حاصل شود که انرژی قابل خروج از Barrier با محدودیت‌های تجهیز Field سازگار است.

مثلاً در بررسی Entity Concept معمولاً روابطی از جنس:

Uo ≤ Ui

Io ≤ Ii

Po ≤ Pi

و محدودیت‌های Capacitance و Inductance

بررسی می‌شوند.

این قسمت برای طراحی Intrinsically Safe Loop حیاتی است.

 

علامت [Ex ia] یعنی چه؟

گاهی روی یک تجهیز Safe Area مثل Barrier عبارت داخل براکت دیده می‌شود:

[Ex ia] IIC

براکت معمولاً نشان می‌دهد خود تجهیز الزاماً برای نصب داخل Hazardous Area با آن Type of Protection نیست، بلکه دارای مدار مرتبط Intrinsically Safe است که به Hazardous Area متصل می‌شود.

این مورد معمولاً در:

Barriers

Isolators

Associated Apparatus

دیده می‌شود.

 

علامت +H در IIB+H چیست؟

در بعضی Markingهای خاص ممکن است مواردی مانند:

IIB+H2

یا فرم‌های مشابه دیده شوند.

این‌ها نشان‌دهنده محدودیت‌ها یا دامنه خاص Certification نسبت به گازهای مشخص هستند.

چنین Markingهایی را نباید صرفاً با قواعد ساده IIA/IIB/IIC تفسیر کرد؛ Certificate باید بررسی شود.

 

Markingهای ATEX چه شکلی هستند؟

در تجهیزات ATEX ممکن است علاوه بر Ex Marking عبارت‌هایی مانند:

II 2G

II 2D

یا:

II 1G

دیده شوند.

مثلاً:

II 2G Ex db IIC T6 Gb

در اینجا:

II
Equipment Group مربوط به صنایع غیرمعدنی در ATEX.

2
Category.

G
Gas.

بعد از آن Marking فنی IEC/EN قرار می‌گیرد.

 

Categoryهای ATEX

برای Gas:

1G

2G

3G

و برای Dust:

1D

2D

3D

به شکل عمومی:

1G → سطح مناسب Zone 0 و پایین‌تر

2G → Zone 1 و پایین‌تر

3G → Zone 2

و:

1D → Zone 20

2D → Zone 21

3D → Zone 22

البته هنگام انتخاب باید Declaration و Certificate واقعی بررسی شود.

 

CE روی تجهیز Ex چه معنایی دارد؟

در تجهیزات ATEX ممکن است CE Marking دیده شود.

اما CE به‌تنهایی به معنی Explosion Protection نیست.

CE نشان‌دهنده Conformity با الزامات قابل‌اعمال اتحادیه اروپاست.

برای تشخیص قابلیت استفاده در Hazardous Area باید Marking مربوط به ATEX/Ex نیز بررسی شود.

 

آیا می‌توان فقط از روی پلاک انتخاب نهایی انجام داد؟

نه همیشه.

پلاک نقطه شروع بسیار خوبی است، اما برای انتخاب حرفه‌ای باید حداقل این سه منبع کنار هم باشند:

1. Nameplate / Marking
2. Certificate of Conformity
3. Manufacturer Instruction Manual

IECEx نیز همین مدارک را برای شناسایی و نصب تجهیز مورد تأکید قرار می‌دهد.

 

چگونه صحت Certificate را بررسی کنیم؟

در تجهیزات IECEx، Certificate باید از سیستم رسمی IECEx قابل بررسی باشد.

هنگام بررسی بهتر است:

Manufacturer Name

Equipment Type

Model

Marking

Certificate Status

Issue Number

Standards

و Specific Conditions

با تجهیز واقعی تطبیق داده شوند.

فقط داشتن یک فایل PDF با عنوان Certificate کافی نیست.

 

Issue Number چیست؟

Certificate ممکن است در طول زمان Revision یا Issue جدید داشته باشد.

برای مثال:

Issue 0

Issue 1

Issue 2

نسخه جدید می‌تواند شامل:

تغییر طراحی

اضافه شدن مدل

اصلاح Marking

تغییر استاندارد

یا شرایط جدید

باشد.

بنابراین هنگام بررسی باید Issue مربوط به تجهیز و مدارک سازنده نیز کنترل شود.

 

استانداردهای نوشته‌شده در Certificate چرا مهم‌اند؟

Certificate معمولاً مشخص می‌کند تجهیز بر اساس چه Editionهایی از استانداردها ارزیابی شده است.

برای مثال:

IEC 60079-0

IEC 60079-1

IEC 60079-7

IEC 60079-11

یا سایر استانداردها.

ساختار Marking تجهیزات در طول سال‌ها تغییر کرده است؛ بنابراین Edition استاندارد می‌تواند توضیح دهد چرا یک تجهیز قدیمی Marking متفاوتی نسبت به مدل جدید دارد.

 

یک روش سریع برای خواندن پلاک Ex

هر وقت یک Ex Nameplate دیدی، به ترتیب این موارد را بخوان:

1. Ex هست یا نه؟
2. Type of Protection چیست؟
3. Gas است یا Dust؟
4. Group چیست؟
5. Temperature Class یا Maximum Surface Temperature چیست؟
6. EPL چیست؟
7. Ambient Temperature چیست؟
8. IP Rating چیست؟
9. Certificate Number چیست؟
10. آیا X یا U دارد؟
11. Electrical Ratings چیست؟
12. Manufacturer و Model با Certificate تطابق دارند؟

این ترتیب باعث می‌شود چیزی از قلم نیفتد.

 

مثال عملی اول

فرض کنیم تجهیز دارد:

Ex db IIC T6 Gb

و پروژه می‌خواهد:

Zone 1

IIB

T4

از نظر اولیه:

Gb با Zone 1 سازگار است.

IIC گروه سخت‌گیرانه‌تری از IIB است.

T6 Maximum Surface Temperature پایین‌تری از T4 دارد.

بنابراین از این سه جنبه شرایط را پوشش می‌دهد.

اما هنوز باید:

Ambient Temperature

Certificate

Electrical Rating

Installation

Cable Gland

و Process Conditions

بررسی شوند.

 

مثال عملی دوم

تجهیز:

Ex ec IIC T4 Gc

پروژه:

Zone 1

مشکل چیست؟

Gc به‌صورت عمومی با Zone 2 مرتبط است.

بنابراین نباید صرفاً به دلیل IIC و T4 بودن تجهیز، آن را برای Zone 1 مناسب فرض کنیم.

EPL نیز باید درست باشد.

 

مثال عملی سوم

تجهیز:

Ex ia IIB T4 Ga

پروژه:

Zone 0 + IIC

هرچند Ga برای Zone 0 مناسب است، Gas Group تجهیز IIB است.

اگر محیط IIC نیاز داشته باشد، این تجهیز از نظر Gas Group کافی نیست.

این مثال نشان می‌دهد:

هیچ بخش پلاک را نمی‌توان جدا از بقیه بررسی کرد.

 

مثال عملی چهارم

تجهیز:

Ex db IIC T6 Gb

اما:

Ta = -20°C to +50°C

محل نصب:

+58°C

حتی اگر Zone، Gas Group و Temperature Class درست باشند، Ambient Temperature مجاز تجهیز شرایط واقعی محل نصب را پوشش نمی‌دهد.

بنابراین انتخاب هنوز مشکل دارد.

 

اشتباهات رایج هنگام خواندن Ex Marking

فقط دیدن کلمه Explosion Proof

فقط نگاه کردن به IIC

نادیده گرفتن EPL

یکی دانستن T6 با Ambient Temperature

نادیده گرفتن حرف X

استفاده مستقل از Component دارای U

اشتباه گرفتن IP66 با Ex

فرض اینکه هر Ex d برای Zone 0 مناسب است

فرض اینکه هر Ex i برای هر Zone مناسب است

بی‌توجهی به Dust Marking

عدم تطبیق Model با Certificate

عدم بررسی Issue Certificate

 

هنگام خرید تجهیز Ex چه اطلاعاتی درخواست کنیم؟

از فروشنده یا تأمین‌کننده بهتر است موارد زیر دریافت شوند:

عکس واضح Nameplate

Manufacturer

Model

Full Ex Marking

IECEx Certificate

ATEX Certificate در صورت نیاز پروژه

Certificate Number

Ambient Temperature Range

IP Rating

Electrical Connection

Process Connection

Cable Entry Size

Thread Type

Manual

Datasheet

و Specific Conditions of Use در صورت وجود X.

 

برای Replacement چه چیزهایی باید مقایسه شوند؟

فرض کنید می‌خواهید یک ترانسمیتر Ex را جایگزین کنید.

فقط این موارد کافی نیستند:

Range یکسان

Connection یکسان

4-20 mA یکسان

باید Ex Marking هم مقایسه شود:

Protection Type

EPL

Gas Group

Temperature Class

Ambient Temperature

Certificate Requirements

Cable Entry

و Installation Philosophy

گاهی دو ترانسمیتر از نظر Process کاملاً جایگزین یکدیگر هستند ولی از نظر Hazardous Area Approval قابل جایگزینی نیستند.

 

نام‌پلیت ناخوانا یا پاک‌شده چه مشکلی دارد؟

Marking باید امکان شناسایی تجهیز و مشخصات Certification آن را فراهم کند.

اگر Nameplate:

پاک شده

زنگ زده

ناخوانا

یا گم شده

باشد، تشخیص صحیح Certification دشوار می‌شود.

نباید اطلاعات Ex را حدس زد.

در چنین شرایطی بهتر است با استفاده از:

Serial Number

Manufacturer Documentation

Certificate

و سوابق تجهیز

مشخصات واقعی تأیید شوند.

 

آیا می‌توان پلاک جدید برای تجهیز ساخت؟

تعویض یا بازسازی Identification Plate تجهیزات Certified نباید به شکلی انجام شود که اطلاعات غیرقابل‌اثبات یا اشتباه روی تجهیز قرار گیرد.

اطلاعات باید از مدارک معتبر سازنده و Certificate قابل Trace باشد.

هدف فقط زیباتر کردن پلاک نیست؛ پلاک بخشی از Identification ایمنی تجهیز است.

 

جمع‌بندی

خواندن پلاک تجهیزات Ex یکی از مهم‌ترین مهارت‌ها در انتخاب، خرید، نصب و نگهداری تجهیزات مورد استفاده در Hazardous Area است.

عبارتی مثل:

Ex db IIC T6 Gb

در واقع یک جمله فنی فشرده است.

db نوع Protection را مشخص می‌کند.

IIC Gas Group را نشان می‌دهد.

T6 Maximum Surface Temperature Class را تعیین می‌کند.

Gb Equipment Protection Level را مشخص می‌کند.

اما انتخاب صحیح فقط با همین چهار پارامتر تمام نمی‌شود.

موارد دیگری مانند:

Ambient Temperature

IP Rating

Certificate Number

Specific Conditions of Use

Manufacturer

Model

Electrical Ratings

و Installation Requirements

نیز باید بررسی شوند.

همچنین علامت X در انتهای Certificate نشان می‌دهد تجهیز Specific Conditions of Use دارد و باید آن شرایط پیش از نصب مطالعه شوند؛ در حالی که Component Certification مربوط به قطعاتی است که برای استفاده مستقل به‌عنوان Ex Equipment کامل در نظر گرفته نشده‌اند.

در نتیجه بهترین روش این است که هیچ‌گاه تجهیز Ex را فقط از روی یک عبارت مانند «Explosion Proof» انتخاب نکنیم.

Nameplate + Certificate + Manufacturer Instructions باید همیشه در کنار یکدیگر بررسی شوند.