لوب پمپ چیست؟ نحوه عملکرد، انواع، اجزا و کاربرد Rotary Lobe Pump

لوب پمپ یا Lobe Pump یک پمپ جابجایی مثبت دورانی است که سیال را توسط روتورهای لوبدار منتقل میکند. مهمترین مزیت آن، قابلیت انتقال سیالات ویسکوز و حساس با Shear نسبتاً پایین است. لوب پمپ در مدلهای Bi-Lobe، Tri-Lobe و Multi-Lobe تولید میشود و مدلهای Hygienic آن در صنایع غذایی، لبنی و دارویی کاربرد زیادی دارند. دبی لوب پمپ عمدتاً با تغییر RPM کنترل میشود و به همین دلیل استفاده از VFD در این پمپها رایج است. به دلیل جابجایی مثبت بودن پمپ، حفاظت خط خروجی در برابر افزایش بیش از حد فشار اهمیت زیادی دارد. برای انتخاب لوب پمپ باید دبی، فشار، ویسکوزیته، دما، ذرات موجود در سیال، حساسیت به Shear، متریال و نوع Mechanical Seal مشخص شوند.
مقدمه
در بعضی فرآیندهای صنعتی، انتقال سیال فقط به معنای جابهجایی یک مایع ساده نیست. گاهی سیال ویسکوز است، ساختار حساسی دارد، حاوی ذرات نرم است یا باید بدون ایجاد برش شدید از یک نقطه به نقطه دیگر منتقل شود.
در چنین کاربردهایی، لوب پمپ (Lobe Pump) یکی از گزینههای مهم به شمار میرود.
لوب پمپ که با نام Rotary Lobe Pump نیز شناخته میشود، نوعی پمپ جابجایی مثبت دورانی است که با استفاده از دو یا چند روتور لوبدار، سیال را از سمت مکش به سمت خروجی منتقل میکند.
این پمپها در صنایع غذایی، لبنی، دارویی، آرایشی، شیمیایی، تصفیه آب و برخی فرآیندهای صنعتی کاربرد گستردهای دارند.
یکی از دلایل محبوبیت لوب پمپ، توانایی آن در انتقال سیالات ویسکوز و حساس با آسیب مکانیکی نسبتاً کم است.
لوب پمپ چیست؟
لوب پمپ (Lobe Pump) نوعی پمپ جابجایی مثبت است که در آن دو یا چند روتور لوبدار داخل محفظه میچرخند و حجم مشخصی از سیال را از ورودی گرفته و به سمت خروجی منتقل میکنند.
برخلاف پمپ دندهای، لوبها معمولاً با یکدیگر تماس مستقیم ندارند و توسط یک سیستم چرخدنده Timing هماهنگ میشوند.
این ویژگی باعث میشود پمپ بتواند بسیاری از سیالات حساس و ویسکوز را با سایش و برش کمتر منتقل کند.
لوب پمپ چگونه کار میکند؟
عملکرد لوب پمپ را میتوان در چند مرحله ساده توضیح داد.
مرحله اول: ورود سیال
با چرخش لوبها، فضای خالی در سمت ورودی ایجاد میشود و سیال وارد محفظه پمپ میشود.
مرحله دوم: محبوس شدن سیال
سیال بین سطح لوبها و دیواره داخلی بدنه محبوس میشود.
مرحله سوم: انتقال سیال
با ادامه چرخش روتورها، حجم محبوسشده در امتداد محفظه به سمت خروجی منتقل میشود.
مرحله چهارم: تخلیه
در سمت خروجی، لوبها به یکدیگر نزدیک شده و حجم محبوسشده را به خط تخلیه هدایت میکنند.
در تمام این مراحل، سیال از مرکز بین لوبها عبور نمیکند، بلکه در اطراف محفظه جابهجا میشود.
چرا لوبها با هم تماس ندارند؟
یکی از ویژگیهای مهم لوب پمپ این است که روتورها معمولاً بهوسیله یک Timing Gear هماهنگ میشوند.
این سیستم باعث میشود لوبها با فاصله بسیار کم از یکدیگر حرکت کنند، اما تماس مکانیکی مستقیم نداشته باشند.
مزایای این طراحی عبارتاند از:
- کاهش سایش
- کاهش تولید ذرات فلزی
- امکان استفاده در صنایع بهداشتی
- انتقال نرمتر سیال
- کاهش آسیب به سیالات حساس
اجزای اصلی لوب پمپ
لوب پمپ از چند جزء اصلی تشکیل شده است.
مهمترین آنها عبارتاند از:
- Rotor / Lobe
- Pump Casing
- Shaft
- Timing Gear
- Bearing
- Mechanical Seal
- Gearbox
- Coupling
- Cover
روتور یا لوب (Rotor / Lobe)
لوبها قطعات اصلی دوار در داخل پمپ هستند.
این قطعات به شکلهای مختلف طراحی میشوند و وظیفه آنها به دام انداختن و انتقال سیال است.
تعداد و شکل لوبها میتواند روی:
- دبی
- Pulsation
- راندمان حجمی
- رفتار سیال
تأثیر بگذارد.
انواع شکل لوب
رایجترین طراحیها شامل:
- Single Lobe
- Bi-Lobe
- Tri-Lobe
- Multi-Lobe
هستند.
در صنایع بهداشتی، طراحی Tri-Lobe بسیار رایج است؛ زیرا جریان نسبتاً نرمتری ایجاد میکند.
بدنه پمپ (Pump Casing)
بدنه لوب پمپ معمولاً بهگونهای طراحی میشود که سطح داخلی صاف و قابل شستوشو باشد.
در صنایع غذایی و دارویی، اغلب از استنلس استیل مانند:
- SS304
- SS316
- SS316L
استفاده میشود.
انتخاب متریال باید بر اساس نوع سیال، خورندگی و الزامات بهداشتی انجام شود.
شفت (Shaft)
شفت، حرکت گیربکس را به روتورها منتقل میکند.
در بسیاری از طراحیها دو شفت مجزا وجود دارد که توسط Timing Gear با یکدیگر هماهنگ میشوند.
Timing Gear چیست؟
Timing Gear یکی از مهمترین اجزای لوب پمپ است.
این چرخدندهها حرکت روتورها را هماهنگ میکنند تا لوبها بدون تماس با یکدیگر بچرخند.
تنظیم صحیح Timing اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تماس لوبها میتواند باعث:
- سایش
- ایجاد صدا
- آسیب به روتور
- کاهش عمر پمپ
شود.
یاتاقان (Bearing)
Bearingها شفت را پشتیبانی کرده و امکان چرخش نرم آن را فراهم میکنند.
یاتاقانها معمولاً در بخش گیربکس و خارج از محفظه سیال قرار دارند.
مکانیکال سیل (Mechanical Seal)
در محل عبور شفت از بدنه پمپ باید از نشت سیال جلوگیری شود.
به همین دلیل از Mechanical Seal یا سیستمهای آببندی مناسب استفاده میشود.
نوع سیل به شرایط زیر بستگی دارد:
- دما
- فشار
- ویسکوزیته
- خورندگی
- الزامات بهداشتی
- نوع سیال
گیربکس لوب پمپ
در بسیاری از لوب پمپها، گیربکس برای کاهش سرعت موتور و افزایش گشتاور استفاده میشود.
این موضوع بهخصوص در انتقال سیالات ویسکوز اهمیت دارد.
لوب پمپ از چه نوع پمپی است؟
لوب پمپ در گروه:
Rotary Positive Displacement Pump
قرار میگیرد.
یعنی یک پمپ جابجایی مثبت دورانی است.
در این گروه، دبی پمپ ارتباط نزدیکی با سرعت چرخش روتورها دارد و نسبت به پمپهای سانتریفیوژ کمتر تحت تأثیر تغییرات فشار سیستم قرار میگیرد.
تفاوت لوب پمپ و پمپ سانتریفیوژ
این دو پمپ از نظر مکانیزم عملکرد کاملاً متفاوت هستند.
لوب پمپ
- جابجایی مثبت
- مناسب سیالات ویسکوز
- مناسب سیالات حساس
- قابلیت انتقال برخی سیالات دارای ذرات نرم
- دبی متناسبتر با سرعت دوران
پمپ سانتریفیوژ
- پمپ دینامیکی
- مناسب دبیهای بالا
- مناسبتر برای سیالات کمویسکوز
- ساختار سادهتر در بسیاری از کاربردها
- دبی وابسته به منحنی سیستم
لوب پمپ برای چه سیالاتی مناسب است؟
بسته به طراحی و متریال، لوب پمپ میتواند برای سیالاتی مانند موارد زیر استفاده شود:
- شیر
- خامه
- ماست
- سس
- شربت
- شکلات
- خمیر
- روغن
- مواد آرایشی
- مواد دارویی
- برخی مواد شیمیایی
- لجن
- محلولهای ویسکوز
مناسب بودن نهایی باید با توجه به ویسکوزیته، اندازه ذرات، دما و خواص شیمیایی بررسی شود.
انتقال سیالات حساس با لوب پمپ
یکی از مهمترین مزایای لوب پمپ، Low Shear Operation در طراحیهای مناسب است.
این ویژگی برای سیالاتی اهمیت دارد که ساختار آنها در اثر برش مکانیکی زیاد آسیب میبیند.
برای مثال:
- محصولات لبنی
- کرمها
- ژلها
- برخی مواد غذایی
- برخی سوسپانسیونها
میتوانند به انتقال ملایمتری نیاز داشته باشند.
لوب پمپ و سیالات ویسکوز
لوب پمپ برای انتقال سیالات با ویسکوزیته بالا عملکرد مناسبی دارد.
برخلاف بسیاری از پمپهای سانتریفیوژ که با افزایش ویسکوزیته راندمان آنها کاهش پیدا میکند، پمپهای جابجایی مثبت مانند لوب پمپ معمولاً برای سیالات غلیظ گزینه مناسبتری هستند.
آیا لوب پمپ Self-Priming است؟
بسیاری از لوب پمپها قابلیت Self-Priming مناسبی دارند، اما میزان آن به:
- طراحی پمپ
- سرعت
- ویسکوزیته سیال
- شرایط خط مکش
- آببندی سیستم
بستگی دارد.
بنابراین باید مقدار واقعی Suction Lift از اطلاعات سازنده بررسی شود.
آیا لوب پمپ میتواند خشک کار کند؟
لوب پمپ اصولاً نباید بدون بررسی مشخصات سازنده بهصورت Dry Running کار کند.
کارکرد خشک میتواند به:
- Mechanical Seal
- روتورها
- قطعات داخلی
آسیب وارد کند.
برخی طراحیهای خاص امکان تحمل Dry Running محدود را دارند، اما این موضوع باید صراحتاً توسط سازنده تأیید شده باشد.
مزایای لوب پمپ
مهمترین مزایا عبارتاند از:
- مناسب برای سیالات ویسکوز
- انتقال نرم سیال
- Low Shear در طراحی مناسب
- قابلیت انتقال برخی ذرات نرم
- جریان نسبتاً یکنواخت
- قابلیت CIP و SIP در مدلهای بهداشتی
- امکان کنترل دبی با تغییر سرعت
- مناسب برای صنایع غذایی و دارویی
- دسترسی آسانتر به محفظه داخلی در بسیاری از مدلها
محدودیتهای لوب پمپ
لوب پمپ نیز محدودیتهایی دارد:
- قیمت بالاتر نسبت به برخی پمپهای عمومی
- نیاز به Timing Gear
- حساسیت به Clearances داخلی
- افت راندمان با سایش داخلی
- نیاز به حفاظت در برابر فشار بیش از حد
- پیچیدگی بیشتر نسبت به برخی پمپهای ساده
- نیاز به انتخاب صحیح Seal
کاربردهای اصلی لوب پمپ
لوب پمپ در صنایع مختلفی استفاده میشود:
- صنایع غذایی
- صنایع لبنی
- داروسازی
- صنایع آرایشی و بهداشتی
- صنایع شیمیایی
- تصفیه آب و فاضلاب
- انتقال لجن
- انتقال مواد ویسکوز
- صنایع نوشیدنی
مهمترین پارامترهای انتخاب لوب پمپ
برای انتخاب اولیه باید حداقل موارد زیر مشخص باشند:
- دبی
- فشار خروجی
- نوع سیال
- ویسکوزیته
- دما
- چگالی
- وجود ذرات
- اندازه ذرات
- حساسیت سیال به Shear
- نوع اتصال
- متریال بدنه
- نوع Mechanical Seal
- شرایط CIP/SIP
- سرعت دوران
انتخاب صحیح لوب پمپ فقط بر اساس دبی کافی نیست و مشخصات واقعی سیال اهمیت زیادی دارند.
پ
لوب پمپها بر اساس شکل روتور، تعداد لوبها، طراحی بدنه، نوع کاربرد و الزامات بهداشتی به مدلهای مختلفی تقسیم میشوند.
رایجترین انواع شامل:
- Single Lobe
- Bi-Lobe
- Tri-Lobe
- Multi-Lobe
- Hygienic Lobe Pump
- Industrial Lobe Pump
هستند.
لوب پمپ Single Lobe
در این طراحی هر روتور یک لوب اصلی دارد.
این مدل ساختار سادهتری دارد، اما در بسیاری از کاربردهای صنعتی مدرن، طراحیهای دو لوب یا سه لوب رایجتر هستند.
لوب پمپ Bi-Lobe چیست؟
Bi-Lobe Pump دارای روتورهایی با دو لوب است.
این طراحی میتواند برای سیالات ویسکوز و برخی سیالات دارای ذرات نرم مناسب باشد.
مزایا
- ساختار ساده
- عبور مناسب برخی ذرات
- مناسب برای سیالات غلیظ
- گشتاور مناسب
لوب پمپ Tri-Lobe چیست؟
Tri-Lobe Pump دارای روتورهایی با سه لوب است.
این طراحی در صنایع غذایی، لبنی و دارویی بسیار رایج است.
مزایا
- جریان نرمتر
- Pulsation کمتر
- مناسب برای کاربردهای بهداشتی
- عملکرد مناسب در دورهای بالاتر نسبت به برخی طراحیها
- کاهش نسبی تنش برشی
تفاوت Bi-Lobe و Tri-Lobe
بهصورت کلی:
Bi-Lobe
- فضای عبور بزرگتر
- مناسبتر برای برخی ذرات نرم
- Pulsation بیشتر
Tri-Lobe
- جریان یکنواختتر
- Pulsation کمتر
- مناسبتر برای فرآیندهای بهداشتی و حساس
انتخاب نهایی به نوع سیال، اندازه ذرات، ویسکوزیته و دبی موردنیاز بستگی دارد.
Multi-Lobe Pump چیست؟
در برخی طراحیها روتورها دارای تعداد بیشتری لوب هستند.
افزایش تعداد لوبها میتواند باعث:
- کاهش Pulsation
- افزایش یکنواختی جریان
- تغییر ظرفیت جابهجایی در هر دور
شود.
لوب پمپ بهداشتی (Hygienic Lobe Pump)
در صنایع غذایی، لبنی، نوشیدنی و دارویی، از طراحیهای Hygienic یا Sanitary Lobe Pump استفاده میشود.
این پمپها بهگونهای ساخته میشوند که:
- سطوح داخلی صاف باشند.
- نقاط مرده کاهش یابند.
- شستوشوی کامل امکانپذیر باشد.
- آلودگی محصول کاهش پیدا کند.
- باز و بسته کردن پمپ ساده باشد.
متریال لوب پمپ بهداشتی
رایجترین متریالها عبارتاند از:
- Stainless Steel 304
- Stainless Steel 316
- Stainless Steel 316L
در صنایع دارویی و غذایی، SS316L بسیار رایج است.
همچنین کیفیت سطح داخلی اهمیت زیادی دارد و ممکن است سطح بهصورت Polished تولید شود.
Surface Finish چیست؟
در پمپهای بهداشتی، زبری سطح داخلی اهمیت زیادی دارد.
هرچه سطح صافتر باشد:
- رسوب محصول کمتر میشود.
- شستوشو آسانتر میشود.
- احتمال رشد میکروبی کاهش مییابد.
میزان زبری سطح معمولاً با پارامتر Ra بیان میشود.
CIP چیست؟
CIP یا Cleaning In Place به فرآیندی گفته میشود که تجهیزات بدون باز شدن از خط، با محلولهای شستوشو تمیز میشوند.
لوب پمپهای Hygienic معمولاً بهگونهای طراحی میشوند که قابلیت CIP داشته باشند.
SIP چیست؟
SIP یا Sterilization In Place فرآیند استریل کردن تجهیزات بدون باز کردن آنها از خط است.
این روش بیشتر در صنایع:
- دارویی
- بیوتکنولوژی
- غذایی حساس
استفاده میشود.
چرا لوب پمپ برای CIP مناسب است؟
طراحی داخلی مناسب، سطوح صاف و امکان عبور سیال شستوشو باعث میشود لوب پمپ در سیستمهای CIP کاربرد زیادی داشته باشد.
البته سرعت و شرایط CIP باید مطابق مشخصات سازنده تعیین شود.
کنترل ظرفیت لوب پمپ
یکی از ویژگیهای مهم لوب پمپ این است که دبی آن ارتباط نسبتاً مستقیمی با سرعت دوران دارد.
به همین دلیل، استفاده از VFD یکی از روشهای رایج کنترل ظرفیت است.
با کاهش سرعت:
- دبی کاهش پیدا میکند.
- Shear کاهش مییابد.
- مصرف توان میتواند کاهش یابد.
رابطه دبی و RPM
بهصورت تقریبی:
Flow ∝ RPM
یعنی اگر سرعت روتور کاهش پیدا کند، دبی نیز کاهش پیدا میکند.
اما Slip داخلی و شرایط فشار میتوانند باعث انحراف از این رابطه ایدهآل شوند.
Slip در لوب پمپ چیست؟
Slip به مقداری از سیال گفته میشود که به دلیل اختلاف فشار از سمت خروجی به سمت ورودی نشت داخلی میکند.
Slip تحت تأثیر عواملی مانند:
- Clearance داخلی
- فشار
- ویسکوزیته
- سایش قطعات
- سرعت
قرار دارد.
تأثیر ویسکوزیته بر Slip
با افزایش ویسکوزیته، Slip داخلی معمولاً کاهش پیدا میکند.
به همین دلیل لوب پمپها برای سیالات ویسکوز عملکرد مناسبی دارند.
اما ویسکوزیته بسیار بالا نیز باعث افزایش گشتاور و توان موردنیاز میشود.
فشار کاری لوب پمپ
لوب پمپها میتوانند در فشارهای متوسط تا نسبتاً بالا کار کنند، اما حداکثر فشار به:
- طراحی پمپ
- سایز
- سرعت
- Clearance
- نوع Seal
- قدرت گیربکس
بستگی دارد.
مقدار مجاز باید از منحنی و دیتاشیت سازنده بررسی شود.
چرا لوب پمپ نیاز به Relief Valve دارد؟
لوب پمپ یک Positive Displacement Pump است.
اگر مسیر خروجی بسته شود، فشار میتواند خیلی سریع افزایش پیدا کند.
به همین دلیل باید از حفاظت مناسب مانند:
Pressure Relief Valve
استفاده شود.
این موضوع برای ایمنی پمپ و خط بسیار مهم است.
آیا لوب پمپ میتواند با شیر بسته کار کند؟
خیر.
کارکرد با Discharge بسته میتواند باعث افزایش شدید فشار و آسیب به:
- پمپ
- گیربکس
- Mechanical Seal
- لولهکشی
شود.
تأثیر ویسکوزیته بر انتخاب لوب پمپ
ویسکوزیته یکی از مهمترین پارامترهای انتخاب است.
با افزایش ویسکوزیته:
- گشتاور موردنیاز بیشتر میشود.
- سرعت مناسب پمپ معمولاً کاهش پیدا میکند.
- توان موتور افزایش مییابد.
- شرایط مکش حساستر میشود.
سرعت مناسب لوب پمپ
لوب پمپ معمولاً با سرعت کمتری نسبت به پمپ سانتریفیوژ کار میکند.
سرعت مناسب به موارد زیر بستگی دارد:
- ویسکوزیته
- حساسیت محصول
- سایز پمپ
- فشار
- نوع روتور
- مقدار Shear قابلقبول
دبی لوب پمپ
ظرفیت لوب پمپ بر اساس حجم جابهجایی در هر دور و سرعت دوران تعیین میشود.
پارامترهای مؤثر عبارتاند از:
- Displacement per Revolution
- RPM
- Slip
بنابراین برای انتخاب دقیق باید منحنی سازنده بررسی شود.
انتخاب موتور لوب پمپ
توان موتور باید بر اساس:
- دبی
- فشار
- ویسکوزیته
- سرعت
- راندمان
- گشتاور موردنیاز
انتخاب شود.
برای سیالات بسیار ویسکوز، گشتاور موردنیاز میتواند قابلتوجه باشد.
انتخاب Mechanical Seal
نوع Seal باید بر اساس شرایط سیال انتخاب شود.
پارامترهای مهم عبارتاند از:
- دما
- فشار
- خورندگی
- ویسکوزیته
- بهداشتی بودن فرآیند
- احتمال کریستالیزه شدن
- وجود ذرات
در برخی کاربردها از Double Mechanical Seal استفاده میشود.
نوع اتصالات لوب پمپ
در صنایع مختلف ممکن است از اتصالات متفاوتی استفاده شود.
در صنایع بهداشتی:
- Tri-Clamp
- DIN
- SMS
رایج هستند.
در صنایع عمومی ممکن است از:
- Flange
- Threaded Connection
استفاده شود.
شرایط مکش لوب پمپ
اگرچه لوب پمپ Self-Priming مناسبی دارد، طراحی خط مکش همچنان اهمیت زیادی دارد.
برای عملکرد مناسب:
- لوله مکش کوتاه باشد.
- قطر مناسب انتخاب شود.
- از ورود هوا جلوگیری شود.
- افت فشار کاهش یابد.
- پمپ نزدیک مخزن نصب شود.
NPSH در لوب پمپ
لوب پمپ نیز مانند سایر پمپها به شرایط مناسب مکش نیاز دارد.
اگر فشار مکش خیلی پایین باشد، امکان ایجاد مشکلاتی مانند:
- کاویتاسیون
- کاهش ظرفیت
- صدا
- ارتعاش
وجود دارد.
بنابراین NPSH باید در انتخاب بررسی شود.
لوب پمپ برای مواد دارای ذرات
یکی از مزایای برخی طراحیهای لوب پمپ، قابلیت انتقال ذرات نرم بدون آسیب شدید است.
برای مثال:
- تکههای میوه
- مواد غذایی
- Sludge
- ذرات نرم فرآیندی
اما حداکثر اندازه ذرات باید از دیتاشیت سازنده بررسی شود.
لوب پمپ برای سیالات حساس به برش
Shear یکی از عوامل مهم در صنایع غذایی، دارویی و شیمیایی است.
لوب پمپ به دلیل حرکت نسبتاً نرم میتواند برای مواد حساس مناسب باشد.
اما میزان واقعی Shear به:
- سرعت
- نوع روتور
- Clearance
- ویسکوزیته
بستگی دارد.
مزایای طراحی Hygienic
لوب پمپهای Hygienic معمولاً دارای ویژگیهایی مانند:
- سطح داخلی صیقلی
- Drainability مناسب
- قابلیت CIP
- قابلیت SIP
- Seal بهداشتی
- اتصالات Sanitary
هستند.
معیارهای دقیق انتخاب لوب پمپ
برای انتخاب صحیح باید اطلاعات زیر در اختیار سازنده یا تأمینکننده قرار گیرد:
- نوع سیال
- دبی
- فشار خروجی
- ویسکوزیته
- دما
- چگالی
- اندازه ذرات
- حساسیت به Shear
- ساعات کارکرد
- نوع اتصال
- متریال
- نوع Seal
- نیاز به CIP
- نیاز به SIP
- سرعت موردنظر
- استاندارد بهداشتی
انتخاب صحیح باعث افزایش عمر پمپ، کاهش آسیب محصول و بهبود راندمان فرآیند میشود.
تفاوت لوب پمپ با سایر پمپهای صنعتی
برای انتخاب صحیح لوب پمپ باید تفاوت آن با سایر پمپهای جابجایی مثبت و پمپ سانتریفیوژ مشخص باشد. نوع سیال، ویسکوزیته، فشار، حساسیت به برش و وجود ذرات از مهمترین عوامل تصمیمگیری هستند.
تفاوت لوب پمپ و پمپ دندهای
Gear Pump و Lobe Pump هر دو در خانواده پمپهای جابجایی مثبت دورانی قرار میگیرند، اما ساختار آنها متفاوت است.
در پمپ دندهای، چرخدندهها درگیر میشوند؛ در حالی که در لوب پمپ، روتورها معمولاً به یکدیگر تماس ندارند و Timing Gear حرکت آنها را هماهنگ میکند.
لوب پمپ
- تماس مستقیم روتورها کمتر یا حذف شده است.
- مناسب برای بسیاری از سیالات حساس
- قابلیت انتقال برخی ذرات نرم
- مناسب برای طراحیهای Hygienic
- قابلیت CIP در مدلهای مناسب
پمپ دندهای
- ساختار نسبتاً ساده
- مناسب برای روغن و سیالات روانکار
- مناسب برای بسیاری از سیالات ویسکوز
- معمولاً اقتصادیتر در کاربردهای عمومی
اگر محصول غذایی، دارویی یا حساس به Shear باشد، لوب پمپ اغلب گزینه مهمتری برای بررسی است.
تفاوت لوب پمپ و اسکرو پمپ
Screw Pump نیز برای انتقال بسیاری از سیالات ویسکوز کاربرد دارد.
لوب پمپ
- دسترسی آسانتر به محفظه در بسیاری از مدلها
- مناسب برای طراحیهای Hygienic
- قابلیت انتقال برخی ذرات نرم
- Low Shear در شرایط مناسب
اسکرو پمپ
- جریان بسیار نرم
- Pulsation کم
- مناسب برای بسیاری از روغنها و سیالات بسیار ویسکوز
- کاربرد گسترده در نفت، سوخت و روانکاری
انتخاب بین این دو باید بر اساس مشخصات فرآیند انجام شود.
تفاوت لوب پمپ و پمپ دیافراگمی
پمپ دیافراگمی از حرکت رفت و برگشتی دیافراگم استفاده میکند، اما لوب پمپ از روتورهای دوار استفاده میکند.
لوب پمپ
- جریان نسبتاً یکنواختتر
- مناسب برای انتقال محصول
- مناسب برای سیالات ویسکوز
- قابلیت Hygienic بالا
پمپ دیافراگمی
- مناسب برای بسیاری از مواد شیمیایی
- قابلیت انتقال برخی دوغابها
- امکان کار با هوای فشرده در مدل AODD
- جداسازی سیال از بخش مکانیکی
تفاوت لوب پمپ و پمپ سانتریفیوژ
این دو پمپ مکانیزم کاملاً متفاوتی دارند.
Centrifugal Pump
برای دبی بالا و سیالات کمویسکوز معمولاً گزینه مناسبی است.
Lobe Pump
برای سیالات ویسکوز، حساس و برخی مواد دارای ذرات نرم مناسبتر است.
همچنین دبی لوب پمپ نسبت به سرعت دوران رابطه نزدیکتری دارد و تغییر فشار سیستم تأثیر متفاوتی بر ظرفیت آن نسبت به پمپ سانتریفیوژ دارد.
تفاوت لوب پمپ و پریستالتیک پمپ
در Peristaltic Pump سیال داخل یک Hose یا Tube قرار دارد و غلتکها با فشردن شیلنگ، سیال را حرکت میدهند.
مزیت مهم این طراحی این است که سیال تنها با سطح داخلی شیلنگ تماس دارد.
لوب پمپ در مقایسه با پریستالتیک معمولاً برای ظرفیتهای صنعتی بالاتر و جریان پیوستهتر گزینه مهمی است، اما انتخاب به نوع سیال و فرآیند بستگی دارد.
نصب لوب پمپ
نصب صحیح تأثیر زیادی بر عملکرد و عمر پمپ دارد.
پمپ باید روی یک پایه محکم و تراز نصب شود و Alignment موتور، گیربکس و پمپ بررسی شود.
موارد مهم نصب عبارتاند از:
- فونداسیون مناسب
- Alignment صحیح
- لولهکشی بدون تنش
- مسیر مکش کوتاه
- قطر مناسب لوله
- نصب Relief Valve
- بررسی جهت چرخش
- نصب تجهیزات ابزار دقیق موردنیاز
محل نصب لوب پمپ
در صورت امکان بهتر است پمپ نزدیک مخزن سیال نصب شود.
برای سیالات بسیار ویسکوز، شرایط Flooded Suction میتواند عملکرد مکش را بهبود دهد.
قرار دادن پمپ در فاصله زیاد از مخزن میتواند افت فشار مکش را افزایش دهد.
لولهکشی مکش
در خط مکش باید از ایجاد محدودیت غیرضروری جلوگیری شود.
بهتر است:
- مسیر کوتاه باشد.
- تعداد زانوییها کاهش یابد.
- قطر لوله مناسب باشد.
- شیرها کاملاً باز باشند.
- از ورود هوا جلوگیری شود.
برای مواد بسیار غلیظ ممکن است قطر خط مکش بزرگتر از چیزی باشد که صرفاً بر اساس سایز اتصال پمپ تصور میشود.
لولهکشی خروجی
از آنجا که لوب پمپ جابجایی مثبت است، بسته شدن مسیر خروجی بسیار خطرناک است.
بنابراین سیستم باید حفاظت مناسب در برابر Overpressure داشته باشد.
یکی از مهمترین تجهیزات:
Pressure Relief Valve
است.
آیا Relief Valve داخلی کافی است؟
برخی لوب پمپها دارای Relief Valve داخلی هستند، اما نباید بدون بررسی طراحی سازنده فرض کرد که این شیر برای تمام شرایط حفاظتی فرآیند کافی است.
سیستم حفاظت فشار باید بر اساس طراحی مهندسی خط انجام شود.
راهاندازی لوب پمپ
قبل از Start-Up موارد زیر بررسی شوند:
- وجود سیال
- باز بودن مسیر مکش
- باز بودن مسیر خروجی
- جهت صحیح چرخش
- وضعیت Seal
- سطح روغن Gearbox
- Alignment
- تنظیم Relief Valve
- سرعت اولیه
در هنگام راهاندازی بهتر است پمپ ابتدا در شرایط کنترلشده و با سرعت مناسب کار کند.
کنترل جهت چرخش
جهت چرخش در لوب پمپ اهمیت زیادی دارد.
در برخی طراحیها تغییر جهت دوران میتواند جهت جریان را نیز تغییر دهد، اما این قابلیت باید توسط سازنده تأیید شود.
لوب پمپ دوطرفه (Reversible)
برخی Rotary Lobe Pumpها قابلیت کار در هر دو جهت را دارند.
این ویژگی در فرآیندهایی مانند:
- تخلیه و پر کردن مخزن
- انتقال محصول بین دو خط
- سیستمهای خاص فرآیندی
کاربرد دارد.
اما طراحی Seal، Relief Valve و لولهکشی باید برای جریان دوطرفه مناسب باشد.
مشکلات رایج لوب پمپ
مشکلات متداول عبارتاند از:
- کاهش دبی
- عدم مکش
- صدای غیرعادی
- ارتعاش
- نشتی Seal
- افزایش دما
- افزایش توان موتور
- تماس روتورها
- خرابی Timing Gear
علت کاهش دبی لوب پمپ
کاهش دبی ممکن است ناشی از:
- کاهش RPM
- افزایش Slip
- سایش روتورها
- افزایش Clearance
- افت فشار زیاد مکش
- ورود هوا
- افزایش فشار خروجی
- تغییر ویسکوزیته
باشد.
علت عدم مکش لوب پمپ
اگر پمپ سیال را مکش نمیکند، موارد زیر باید بررسی شوند:
- نشتی هوا در خط مکش
- ارتفاع مکش زیاد
- سرعت نامناسب
- مسیر مکش بسته
- جهت چرخش اشتباه
- سایش داخلی
- ویسکوزیته بسیار بالا
- شرایط نامناسب Priming
علت صدای زیاد لوب پمپ
صدای غیرعادی میتواند ناشی از:
- کاویتاسیون
- تماس روتورها
- خرابی Bearing
- مشکل Timing Gear
- Misalignment
- سرعت بیش از حد
- وجود جسم خارجی
باشد.
تماس روتورها موضوع مهمی است و باید سریع بررسی شود.
علت تماس لوبها
روتورها در حالت عادی نباید با یکدیگر تماس داشته باشند.
دلایل احتمالی تماس عبارتاند از:
- تنظیم نادرست Timing Gear
- خرابی Bearing
- خم شدن شفت
- انبساط حرارتی غیرعادی
- ورود جسم خارجی
- نصب نادرست
علت نشتی Mechanical Seal
نشتی Seal ممکن است در اثر:
- Dry Running
- فشار بیش از حد
- دمای بالا
- Misalignment
- انتخاب متریال نامناسب
- وجود ذرات ساینده
- خرابی سطح سیل
ایجاد شود.
افزایش دمای لوب پمپ
افزایش غیرعادی دما میتواند ناشی از:
- سرعت زیاد
- ویسکوزیته بالا
- فشار بالا
- روانکاری نامناسب Gearbox
- خرابی Bearing
- تماس داخلی قطعات
باشد.
افزایش مصرف برق موتور
اگر جریان مصرفی موتور افزایش پیدا کند، باید موارد زیر بررسی شوند:
- افزایش ویسکوزیته
- افزایش فشار خروجی
- افزایش سرعت
- گرفتگی خط
- خرابی Bearing
- تماس روتورها
در سیالاتی که ویسکوزیته آنها با دما تغییر زیادی دارد، کاهش دما میتواند بار موتور را بهشدت افزایش دهد.
کاویتاسیون در لوب پمپ
کاویتاسیون فقط مخصوص پمپ سانتریفیوژ نیست.
در لوب پمپ نیز اگر فشار ورودی کافی نباشد، ممکن است کاویتاسیون رخ دهد.
علائم احتمالی:
- صدا
- ارتعاش
- کاهش ظرفیت
- آسیب داخلی
برای جلوگیری از آن باید شرایط مکش و NPSH بررسی شوند.
نگهداری لوب پمپ
برنامه نگهداری باید مطابق توصیه سازنده تهیه شود.
اقدامات مهم شامل:
- بررسی نشتی Seal
- کنترل روغن Gearbox
- بررسی Bearing
- کنترل Timing Gear
- بررسی Clearance روتورها
- کنترل ارتعاش
- بررسی دما
- بازدید اتصالات
- کنترل دبی و فشار
است.
نگهداری Timing Gear
Timing Gear یکی از حساسترین بخشهای لوب پمپ است.
روغنکاری مناسب و بررسی دورهای آن اهمیت زیادی دارد.
خرابی این سیستم میتواند باعث از بین رفتن Synchronization و تماس روتورها شود.
بررسی Clearance
فاصله میان:
- Rotor to Rotor
- Rotor to Casing
- Rotor to Cover
باید در محدوده مشخصشده توسط سازنده باشد.
افزایش Clearance باعث افزایش Slip و کاهش راندمان حجمی میشود.
کاهش بیش از حد Clearance نیز خطر تماس قطعات را افزایش میدهد.
شستوشوی لوب پمپ
در صنایع غذایی و دارویی، شستوشوی صحیح اهمیت ویژهای دارد.
بسته به طراحی میتوان از:
- CIP
- SIP
- Manual Cleaning
استفاده کرد.
مواد شوینده، دما، زمان و سرعت جریان باید با متریال پمپ سازگار باشند.
نکات مهم خرید لوب پمپ
قبل از درخواست قیمت یا خرید، بهتر است اطلاعات زیر آماده باشند:
- نام سیال
- دبی موردنیاز
- فشار خروجی
- فشار مکش
- دمای کاری
- ویسکوزیته
- چگالی
- وجود ذرات
- اندازه ذرات
- حساسیت به Shear
- متریال
- نوع اتصال
- نوع Seal
- نیاز به CIP/SIP
- ساعات کارکرد
- شرایط محیط
- برق موتور
چرا قیمت لوب پمپها متفاوت است؟
قیمت لوب پمپ تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد:
- ظرفیت
- فشار کاری
- برند
- متریال
- نوع Rotor
- نوع Mechanical Seal
- Gearbox
- موتور
- نوع اتصال
- سطح پرداخت داخلی
- استانداردهای Hygienic
- تجهیزات جانبی
بنابراین مقایسه قیمت دو لوب پمپ فقط بر اساس سایز اتصال یا توان موتور روش دقیقی نیست.
انتخاب لوب پمپ برای صنایع غذایی
در صنایع غذایی علاوه بر مشخصات هیدرولیکی باید موارد زیر بررسی شوند:
- Food Grade بودن متریال
- Surface Finish
- نوع Elastomer
- قابلیت CIP
- قابلیت SIP در صورت نیاز
- Drainability
- نوع Sanitary Connection
انتخاب لوب پمپ برای مواد بسیار غلیظ
برای موادی مانند خمیر، شکلات، کرم یا مواد با ویسکوزیته بالا باید:
- سرعت کاهش داده شود.
- گشتاور بررسی شود.
- خط مکش مناسب طراحی شود.
- افت فشار مکش کاهش یابد.
- توان موتور بهدرستی انتخاب شود.
در برخی فرآیندها گرم کردن محصول یا استفاده از Jacket میتواند ویسکوزیته را کاهش دهد.
Jacketed Lobe Pump چیست؟
در برخی لوب پمپها بدنه یا Cover دارای Heating/Cooling Jacket است.
از داخل Jacket سیال گرم یا سرد عبور داده میشود تا دمای محصول کنترل شود.
این طراحی برای موادی مانند:
- شکلات
- روغنهای غلیظ
- موم
- محصولات حساس به دما
کاربرد دارد.
کاربرد لوب پمپ در صنایع مختلف
لوب پمپ به دلیل ساختار جابجایی مثبت، قابلیت انتقال سیالات ویسکوز و عملکرد نسبتاً ملایم در انتقال محصول، در صنایع مختلف استفاده میشود.
نوع روتور، سرعت دوران، متریال، سیستم آببندی و طراحی بهداشتی باید متناسب با کاربرد انتخاب شوند.
کاربرد لوب پمپ در صنایع غذایی
صنایع غذایی یکی از مهمترین حوزههای استفاده از Rotary Lobe Pump هستند.
بسته به طراحی پمپ میتوان از آن برای انتقال محصولاتی مانند:
- سس
- رب
- عسل
- شربت
- روغن خوراکی
- خمیرهای غذایی
- پوره میوه
- شکلات
- مربا
- محصولات دارای قطعات نرم
استفاده کرد.
در این کاربردها علاوه بر دبی و فشار، عواملی مانند Shear، اندازه ذرات، قابلیت شستوشو و الزامات بهداشتی اهمیت دارند.
لوب پمپ صنایع لبنی
لوب پمپ در خطوط تولید محصولات لبنی نیز کاربرد گستردهای دارد.
از این پمپ میتوان بسته به مشخصات فرآیند برای انتقال:
- شیر
- خامه
- ماست
- پنیرهای فرآیندی
- محصولات لبنی غلیظ
استفاده کرد.
در این صنعت معمولاً استفاده از طراحی Hygienic، اتصالات بهداشتی و قابلیت CIP اهمیت زیادی دارد.
لوب پمپ برای ماست
ماست و محصولات مشابه میتوانند نسبت به Shear حساس باشند.
اعمال تنش برشی بیش از حد ممکن است ساختار و ویسکوزیته محصول را تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل در انتخاب لوب پمپ برای ماست باید سرعت دوران و طراحی روتور بهدقت بررسی شوند.
صرفاً انتخاب یک لوب پمپ بدون توجه به RPM مناسب نیست.
لوب پمپ شکلات
شکلات یکی از نمونههای شناختهشده سیالات ویسکوز است.
در انتقال شکلات باید مواردی مانند:
- دما
- ویسکوزیته
- سرعت پمپ
- گشتاور
- شرایط مکش
بررسی شوند.
در برخی کاربردها از Jacketed Lobe Pump استفاده میشود تا دمای محصول در محدوده مناسب باقی بماند.
لوب پمپ برای عسل
ویسکوزیته عسل وابستگی زیادی به دما دارد.
در دمای پایین، ویسکوزیته افزایش پیدا کرده و انتقال آن دشوارتر میشود.
بنابراین هنگام انتخاب پمپ برای عسل باید علاوه بر ظرفیت، حداقل دمای عملیاتی و حداکثر ویسکوزیته مورد انتظار مشخص شوند.
لوب پمپ در صنایع دارویی
در برخی فرآیندهای دارویی، قابلیت تمیزکاری، طراحی بهداشتی و کنترل آلودگی اهمیت بسیار زیادی دارند.
لوب پمپهای Sanitary میتوانند برای انتقال برخی:
- محلولها
- کرمها
- ژلها
- مواد ویسکوز
- محصولات فرآیندی
استفاده شوند.
در این صنعت ممکن است الزامات سختگیرانهتری برای:
- Surface Finish
- Elastomer
- CIP
- SIP
- Drainability
- مستندات متریال
وجود داشته باشد.
لوب پمپ در صنایع آرایشی و بهداشتی
محصولات آرایشی معمولاً شامل سیالاتی با ویسکوزیتههای مختلف هستند.
لوب پمپ میتواند برای انتقال محصولاتی مانند:
- کرم
- لوسیون
- ژل
- شامپو
- مایع شوینده
- محصولات مراقبت شخصی
استفاده شود.
در این کاربردها انتقال نرم محصول و قابلیت تمیزکاری اهمیت زیادی دارد.
لوب پمپ در صنایع شیمیایی
در صنایع شیمیایی میتوان از لوب پمپ برای انتقال برخی مواد ویسکوز و حساس استفاده کرد.
اما قبل از انتخاب باید سازگاری شیمیایی موارد زیر بررسی شود:
- بدنه
- Rotor
- Mechanical Seal
- O-Ring
- Gasket
نوع ماده، غلظت و دمای آن میتواند انتخاب متریال را تغییر دهد.
لوب پمپ در تصفیه آب و فاضلاب
یکی دیگر از کاربردهای مهم Rotary Lobe Pump انتقال برخی انواع Sludge است.
این پمپها میتوانند در سیستمهای:
- تصفیه فاضلاب
- انتقال لجن
- آبگیری لجن
- انتقال مواد غلیظ
مورد استفاده قرار گیرند.
طراحی مورد استفاده برای Sludge الزاماً مشابه یک Hygienic Lobe Pump صنایع غذایی نیست.
لوب پمپ برای لجن
در انتخاب لوب پمپ برای Sludge باید مواردی مانند:
- درصد جامدات
- نوع جامدات
- اندازه ذرات
- ویسکوزیته
- خاصیت سایندگی
- دبی
- فشار
بررسی شوند.
برای لجنهای ساینده، مقاومت متریال در برابر Abrasion اهمیت ویژهای دارد.
لوب پمپ در صنایع نفت و گاز
در برخی کاربردهای نفتی نیز Rotary Lobe Pump میتواند برای انتقال سیالات ویسکوز یا برخی مواد فرآیندی استفاده شود.
با این حال، در صنایع نفت و گاز انتخاب نوع پمپ به استاندارد پروژه، شرایط سرویس، فشار، دما و الزامات ایمنی وابسته است و لوب پمپ الزاماً برای هر سرویس ویسکوز بهترین گزینه نیست.
مزایای لوب پمپ
مهمترین مزایای Lobe Pump عبارتاند از:
- مناسب برای سیالات ویسکوز
- عملکرد جابجایی مثبت
- قابلیت انتقال نسبتاً ملایم محصول
- Low Shear در شرایط مناسب
- امکان انتقال برخی ذرات نرم
- قابلیت کنترل دبی با RPM
- امکان طراحی Hygienic
- قابلیت CIP در مدلهای مناسب
- قابلیت SIP در برخی مدلها
- امکان Reversible Operation در طراحیهای مناسب
- دسترسی مناسب به قسمت داخلی در بسیاری از مدلها
معایب لوب پمپ
در کنار مزایا باید محدودیتها نیز در نظر گرفته شوند:
- قیمت اولیه نسبتاً بالا
- نیاز به Timing Gear
- حساسیت به Clearance داخلی
- نیاز به حفاظت Overpressure
- پیچیدگی بیشتر نسبت به برخی پمپها
- افزایش Slip با سایش قطعات
- محدودیت فشار بر اساس مدل
- نیاز به انتخاب دقیق سرعت برای سیالات مختلف
لوب پمپ بهتر است یا پمپ سانتریفیوژ؟
پاسخ به نوع فرآیند بستگی دارد.
اگر سیال:
- رقیق باشد.
- دبی بالا موردنیاز باشد.
- حساسیت زیادی به Shear نداشته باشد.
پمپ سانتریفیوژ ممکن است گزینه مناسبتری باشد.
اما اگر سیال:
- ویسکوز باشد.
- حساس به Shear باشد.
- دارای برخی ذرات نرم باشد.
- نیاز به دبی متناسب با سرعت داشته باشد.
لوب پمپ میتواند گزینه مناسبتری برای بررسی باشد.
لوب پمپ بهتر است یا Gear Pump؟
برای روغنها و برخی سیالات تمیز و روانکار، Gear Pump میتواند گزینه اقتصادی و مناسبی باشد.
برای محصولاتی که:
- حساس هستند.
- ذرات نرم دارند.
- نیازمند طراحی Hygienic هستند.
لوب پمپ معمولاً مزایای بیشتری دارد.
انتخاب نهایی باید بر اساس شرایط واقعی فرآیند انجام شود.
سوالات متداول درباره لوب پمپ
لوب پمپ چیست؟
لوب پمپ یا Rotary Lobe Pump نوعی پمپ جابجایی مثبت دورانی است که با استفاده از روتورهای لوبدار، سیال را از ورودی به خروجی منتقل میکند.
لوب پمپ چگونه کار میکند؟
با چرخش روتورها، سیال بین لوب و دیواره محفظه محبوس شده و در امتداد بدنه پمپ به سمت خروجی منتقل میشود.
آیا لوبهای پمپ با یکدیگر تماس دارند؟
در طراحی معمول Rotary Lobe Pump، روتورها توسط Timing Gear هماهنگ میشوند و تماس مستقیم با یکدیگر ندارند.
لوب پمپ برای چه سیالاتی مناسب است؟
این پمپ برای بسیاری از سیالات ویسکوز، حساس و برخی سیالات حاوی ذرات نرم مناسب است.
انتخاب نهایی به مشخصات محصول و طراحی پمپ بستگی دارد.
آیا لوب پمپ برای مواد غذایی مناسب است؟
بله، مدلهای Hygienic و Sanitary Lobe Pump بهطور گسترده در صنایع غذایی و لبنی استفاده میشوند.
آیا لوب پمپ برای عسل مناسب است؟
در بسیاری از کاربردها بله، اما ویسکوزیته عسل در دمای عملیاتی، ظرفیت، فشار و سرعت پمپ باید بررسی شوند.
آیا لوب پمپ برای شکلات مناسب است؟
بله، Rotary Lobe Pump یکی از گزینههای قابل بررسی برای انتقال شکلات است و در برخی کاربردها از بدنه Jacketed برای کنترل دما استفاده میشود.
آیا لوب پمپ برای لجن مناسب است؟
برخی مدلهای صنعتی لوب پمپ برای انتقال Sludge طراحی شدهاند. میزان جامدات، اندازه ذرات و سایندگی باید قبل از انتخاب بررسی شوند.
آیا لوب پمپ قابلیت Self-Priming دارد؟
بسیاری از مدلها قابلیت مکش مناسبی دارند، اما مقدار Suction Lift مجاز باید از مشخصات سازنده بررسی شود.
آیا لوب پمپ میتواند خشک کار کند؟
نباید Dry Running را بدون تأیید سازنده مجاز فرض کرد. کارکرد خشک میتواند به Seal و سایر اجزای پمپ آسیب وارد کند.
آیا لوب پمپ نیاز به شیر اطمینان دارد؟
از آنجا که لوب پمپ جابجایی مثبت است، سیستم باید در برابر افزایش بیش از حد فشار محافظت شود. استفاده از Relief Valve یکی از روشهای متداول حفاظت است.
دبی لوب پمپ چگونه کنترل میشود؟
معمولاً با تغییر سرعت دوران پمپ توسط VFD میتوان ظرفیت را کنترل کرد.
Bi-Lobe بهتر است یا Tri-Lobe؟
هیچکدام بهطور مطلق بهتر نیستند. Bi-Lobe میتواند برای عبور برخی ذرات مناسب باشد، در حالی که Tri-Lobe معمولاً جریان نرمتر و Pulsation کمتری ایجاد میکند.
جمعبندی
لوب پمپ یا Rotary Lobe Pump نوعی پمپ جابجایی مثبت دورانی است که برای انتقال بسیاری از سیالات ویسکوز، حساس و حاوی ذرات نرم مورد استفاده قرار میگیرد.
در این پمپ روتورهای لوبدار توسط Timing Gear هماهنگ میشوند و معمولاً بدون تماس مستقیم با یکدیگر میچرخند.
لوب پمپها بهخصوص در صنایع:
- غذایی
- لبنی
- دارویی
- آرایشی و بهداشتی
- شیمیایی
- آب و فاضلاب
کاربرد دارند.
برای انتخاب صحیح باید دبی، فشار، ویسکوزیته، دما، اندازه ذرات، حساسیت به Shear، متریال، نوع Seal و شرایط شستوشو بررسی شوند.














